In vigore al

RICERCA:

Ultima edizione

105) Decret legislatif di 16 de dezëmber dl 1993, n. 5921)
Normes d'atuaziun dl Statut spezial dla Regiun Trentin-Südtirol che reverda desposiziuns de sconanza di ladins, di mochens y di zimbri tla provinzia de Trënt 2)

1)
Publiché tla G.O. di 16 de forá dl 1994, n. 38.
2)
Le titul é gnü mudé insciö dal coma 1 dl art. 1 dl decret legislatif di 2 de setëmber dl 1997, n. 321.

Art. 01 (Fins)  3)

(1) En atuaziun di prinzips che é tl articul 2 dl Statut spezial por le Trentin-Südtirol preodü dal decret dl Presidënt dla Republica di 31 d'agost dl 1972, n. 670, mëss le Stat, la Regiun, la Provinzia autonoma de Trënt y i ënc locai sconé y promöie, tl cheder de sües competënzes, les carateristiches etniches y culturales di ladins, di mochens y di zimbri che á la residënza tl teritore dla provinzia de Trënt. La Provinzia de Trënt promöi y coordinëia les mosöres por la sconanza y la promoziun dl lingaz ladin, mochen y zimber y determinëia le soget de dërt competënt por fissé les normes linguistiches y de grafia, ince por i fins dl articul 102 dl Statut d'autonomia.  4)

(2) Le Stat, la Regiun, la Provinzia autonoma de Trënt y i ënc locai che é tla medema provinzia mëss ti jí do, tl cheder de sües competënzes y aladô di ordinamënc respetifs, ai fins de sconanza y de promoziun dl lingaz y dla cultura aladô di articui da 1 a 4, ince a bëgn di mochens y di zimbri che á la residënza ti comuns de Fierozzo-Vlarötz, Frassilongo-Garait, Palù del Fersina-Palae en Bersntol y tl comun de Luserna-Lusern, tignin cunt dles carateristiches demografiches de chëstes popolaziuns.

(2/bis) La Provinzia autonoma de Trënt promöi, deboriada cun les universités che é tl teritore dla Regiun Trentin-Südtirol, proiec de formaziun universitara sciöche ince vigni atra scomenciadia, cun lapró ince l'istituziun de cursc de lingaz y de cultura di ladins, mochens y zimbri, por sostigní l'inrescida scientifica y les ativités culturales y formatives a öna cun i fins de chësc decret.  5)

3)
L'art. 01 é gnü injunté dal coma 2 dl art. 1 dl decret legislatif di 2 de setëmber dl 1997, n. 321.
4)
L'art. 01, coma 1 é gnü integré insciö dal art. 1, coma 1 dl decret legislatif di 22 de ma dl 2001, n. 261.
5)
L'art. 01, coma 2/bis é gnü ajunté dal art. 1, coma 1 dl decret legislatif dl 1. de merz dl 2018, n. 24.

Art. 1 (Adoranza dl lingaz ladin)

(1) Les zitadines y i zitadins che fej pert dles popolaziuns ladines dla provinzia de Trënt á la facolté da adoré so lingaz tles comunicaziuns a usc y scrites cun les istituziuns scolastiches y cun i ofizi, che é ti paisc ladins, dl Stat, dla Regiun, dla Provinzia y di ënc locai, sciöche ince de sü ënc dependënc, y cun i ofizi dla Regiun y dla Provinzia che eserzitëia funziuns ma tl interes dles popolaziuns ladines, ince sce ai é defora dai paisc nominá dessura. Da chisc ofizi dl Stat vëgnel stlüt fora les Forzes armades y les Forzes de polizia.

(2) Sce l'istanza, la domanda o la detlaraziun é gnüda formulada por ladin mëss i ofizi y les aministraziuns preodüdes dal coma 1 respogne a usc por ladin o por scrit por talian, che fej da test ofizial, cun dedô le test por ladin.

(3) Ti paisc ladins vëgn i ac publics che é por döta la zitadinanza, i ac publics destiná en general ai ofizi preodüs dal coma 1 y i ac publics individuai destiná a n’adoranza publica, danter chisc ince chi olache al vëgn scrit dant l’oblianza d'esposiziun al publich o d'afisciun y les chertes d’identité, metüs jö por talian cun dessot le test por ladin.  6)

(4) Tles sentades di organs litá di ënc locai di paisc ladins dla provinzia de Trënt pó i comëmbri de chisc organs adoré le lingaz ladin ti intervënc a usc cun la traduziun simultana por talian sce al é comëmbri che detlarëia da ne savëi nia ladin y s'al damana. I prozesc a usc vëgn metüs jö sides por talian co por ladin.

(4/bis) Tl respet de ci che vëgn preodü ti comesc da denant, se crüzia la Regiun y la Provinzia de Trënt dla publicaziun di ac normatifs y dles zircolares che é diretamënter d’interes por i ladins, i mochens y i zimbri ti lingac respetifs y por ci che reverda le lingaz di mochens y chël di zimbri, sce ara ne vá nia da fá la traduziun, tl lingaz de referimënt. Chësta publicaziun vëgn de regola fata tl medemo tëmp cun chëra taliana y a vigni moda nia plü co trënta dis do la data de publicaziun dl test por talian.  7)

6)
L'art. 1, coma 3 é gnü integré insciö dal art. 1, coma 1 dl decret legislatif di 22 de ma dl 2001, n. 261.
7)
L'art. 1, coma 4/bis é gnü ajunté dal art. 2, coma 1 dl decret legislatif di 22 de ma dl 2001, n. 261.

Art. 1/bis (Adoranza dl lingaz ladin, mochen y zimber ti prozedimënc dan dal vicar de pesc)

(1) Aladô dl articul 9, coma 3 dla lege di 15 de dezëmber dl 1999, n. 482 vëgnel conzedü da adoré respetivamënter le lingaz ladin, mochen o zimber ti prozedimënc dan dal vicar de pesc competënt por i raiuns di comuns preodüs dal articul 5 y dal articul 01.

(2) Les desposiziuns preodüdes dal articul 109 dl codesc de prozedöra penala resta impé.

(3) Ti ofizi preodüs dal coma 1 vëgnel scrit les comunicaziuns adressades al publich y les indicaziuns ince por ladin, mochen y zimber.

(4) Ti caji preodüs dai comesc 1 y 3 s’anüzon dl lingaz de referimënt, sce al n’é nia poscibl da adoré le mochen y le zimber.

(5) La Regiun garantësc tl cheder de süa competënza, i intervënc organisatifs y finanziars che vá debojëgn por l’atuaziun di fins preodüs dal coma 1.

(6) Les desposiziuns preodüdes dal coma 3 vëgn ince aplicades al ofize dl vicar de pesc che á la competënza teritoriala por i comuns preodüs dal coma 5.  8)

8)
L'art. 1/bis é gnü injunté dal art. 3, coma 1 dl decret legislatif di 22 de ma dl 2001, n. 261.

Art. 2 (Scora)

(1) Tles scores di paisc ladins dla provinzia de Trënt, sciöche ai vëgn individuá dal articul 5, é le lingaz y la cultura ladina materies d'insegnamënt obligatories che vëgn regolamentades aladô dles desposiziuns dl articul 7 dl decret dl Presidënt dla Republica di 15 de messé dl 1988, n. 405, y mudaziuns suandëntes. Le ladin pó ince gní adoré sciöche lingaz d'insegnamënt, aladô dles modalités stabilides dai organs de scora competënc.

(2) Les scolares y i scolars dles scores altes y dles scores d'ert di paisc ladins che á n diplom de scora mesana de na scora de n paisc nia ladin pó fá domanda da gní alediá dal insegnamënt dl lingaz y dla cultura ladina.

(3) Tl cheder dles prozedöres por les assunziuns a tëmp indeterminé y determiné, por i trasferimënc, les assegnaziuns y i passaji de catedra y de rode dl personal - diretif y dozënt - dla provinzia de Trënt tles scores de vigni ordin y degré di paisc ladins, vëgn i posć lëdi y desponibli resservá y atribuis cun prezedënza assoluta, ince por ci che reverda l'assegnaziun de sëntes lëdies eventuales sön döt le teritore provinzial, a che che á i recuisic scric dant dales normes varëntes por chisc posć y che á desmostré da conësce le lingaz y le cultura ladina. Le personal dozënt a chël che al ti é gnü assegné le post aladô dles modalités preodüdes da chësc coma mëss insigné le lingaz y la cultura ladina o adoré le ladin sciöche lingaz d'insegnamënt, aladô de ci che vëgn preodü dal coma 1.  9)

(4) Sce al n'é nia poscibl da curí düc i posć d'insegnamënt di paisc ladins aladô de ci che vëgn scrit dant dal coma 3, vëgn i posć lëdi eventuai curis cun inciaries a tëmp determiné o cun assegnaziuns provisories.

(4/bis) Tles scolines che é ti paisc ladins preodüs dal coma 1 vëgn le ladin adoré dlungia le talian sciöche lingaz d'insegnamënt, aladô de ci che vëgn preodü dales normes provinziales. Por chësc fin vëgnel preodü tla lege provinziala che tl cheder dles prozedöres d'assunziun, assegnaziun y mobilité tles scolines nominades, vëgn i posć lëdi resservá y atribuis cun prezedënza assoluta, ince por ci che reverda l'assegnaziun de sëntes lëdies eventuales sön döt le teritore provinzial, a che che á i recuisic scric dant dales normes varëntes por chisc posć y che á desmostré da conësce le lingaz y le cultura ladina; chësc mëss gní constaté aladô dles modalités stabilides da chësta lege provinziala. Sce al n'é nia poscibl da curí düc i posć d'insegnamënt aladô de ci che vëgn scrit dant da chësc coma, vëgn i posć lëdi eventuai curis cun inciaries a tëmp determiné.  10)

(4/ter) Le personal insegnant a chël che al ti é gnü assegné le post aladô dles modalités preodüdes dal coma 4/bis mëss adoré le ladin sciöche lingaz d'insegnamënt, aladô de ci che vëgn preodü da chësc coma.  11)

(5) I fins de sconanza dl lingaz y dla cultura ladina preodüs da chësc articul vëgn garantis dala Provinzia ince tl cheder de cursc de formaziun profescionala che döra de plü agn, tignin cunt dles carateristiches formatives y didatiches de chisc cursc.  12)

9)
L'art. 2, coma 3 é gnü integré dal art. 1 dl decret legislatif di 8 de setëmber dl 1999, n. 344, dedô él gnü mudé dal art. 1, coma 1 dl decret legislatif di 19 de novëmber dl 2010, n. 262 y dla art. 2, coma 1, lëtra a) dl decret legislatif dl 1. de merz dl 2018, n. 24.
10)
L'art. 2, coma 4/bis é gnü injunté dal art. 1 dl decret legislatif di 8 de setëmber dl 1999, n. 344 y dedô él gnü sostituí insciö dal art. 2, coma 1, lëtra b) dl decret legislatif dl 1 de merz dl 2018, n. 24.
11)
L'art. 1, coma 4/ter é gnü ajunté dal art. 2, coma 1, lëtra c) dl decret legislatif dl 1. de merz dl 2018, n. 24.
12)
L'art. 2 é gnü sostituí insciö dal art. 2 dl decret legislatif di 2 de setëmber dl 1997, n. 321.

Art. 2/bis (Azertamënt dla conescënza dl lingaz y dla cultura ladina, mochena y zimbra)

(1) Cun lege provinziala vëgnel stabilí i criters y les modalités d'azertamënt dla conescënza dl lingaz y dla cultura ladina preodüs dai articui 2, 3 y 3/bis, sciöche ince dl lingaz mochen y zimber.

(2) Cina ala data de jüda en forza dla lege provinziala preodüda dal coma 1, vëgnel apliché inant les modalités d'azertamënt dl lingaz y dla cultura ladina odüdes danfora dales normes abrogades.  13)

13)
L'art. 2/bis é gnü injunté dal art. 1, coma 2 dl decret legislatif di 19 de novëmber dl 2010, n. 262.

Art. 3 (Ofizi publics)

(1) Ti ofizi y tles aministraziuns preodüdes dal art. 1 che á süa sënta ti paisc ladins dla provinzia de Trënt vëgnel tut sö sön domanda, tl cheder dles prozedöres por i trasferimënc y les assegnaziuns de sënta provisories o definitives preodüdes dales normes varëntes, cun prezedënza assoluta, personal che á i recuisic scric dant y desmostra la conescënza dl lingaz ladin.

(2) 14)

(3) 15)

(4) I candidac y les candidates che á i recuisic scric dant y desmostra la conescënza dl lingaz ladin á la prezedënza assoluta sön les gradatöres di concursc publics y tles seleziuns de personal publiches, ince por inciaries temporanes, scrites fora dai ënc locai di paisc ladins sciöche ince dai atri ënc publics preodüs dal coma 1 dl articul 1, ma por ci che reverda la curida di posć lëdi ti ofizi dá dant dal coma 1.  16)

14)
L'art. 3, coma 2 é gnü abroghé dal art.1, coma 3 dl decret legislatif di 19 de novëmber dl 2010, n. 262.
15)
L'art. 3, coma 3 é gnü abroghé dal art.1, coma 3 dl decret legislatif di 19 de novëmber dl 2010, n. 262.
16)
L'art. 3, coma 4 é naota gnü sostituí dal art. 3 dl decret legislatif di 2 de setëmber dl 1997, n. 321 y dedô él gnü mudé dal art. 1, coma 3 dl decret legislatif dl 19 de novëmber dl 2010, n. 262.

Art. 3/bis (Titolars de conzesciuns di sorvisc publics)

(1) I ënc y les sozietés, anfat sciöche ai vëgn denominá y strotorá, che á süa sënta, sües strotöres o sü ofizi dependënc ti paisc ladins preodüs dal articul 5 y che fej sorvisc publics che gnô eserzitá al 1. de jená dl 1993 da aministraziuns statales, ince cun ordinamënt autonom, ti garantësc la prezedënza assoluta por l'assegnaziun de na sënta o por i trasferimënc te strotöres o ofizi dependënc ti medemi paisc ladins a che che á i recuisic ince profescionai preodüs, á fat domanda aposta y á desmostré la conescënza dl lingaz ladin tla manira scrita dant.  17)

(2) I ënc y les sozietés preodüs dal coma 1 stabilësc, canche al vëgn tut sö personal, le bojëgn de personal dles strotöres y di ofizi dependënc ti paisc ladins preodüs dal articul 5, che n'é nia gnü ademplí cun les prozedöres de mobilité preodüdes dal coma 1. Por curí i posć lëdi nominá dessura ti dá i ënc y les sozietés la prezedënza assoluta ales assunziuns, ater co nia chëres che döra manco co trënta dis che ne pó nia gní renovades tratan l'ann fates por ademplí bojëgns ezezionai cun na motivaziun aladô, de che che á ince i recuisic profescionai preodüs, che é scric ite tl ofize dl laur che á süa competënza raionala ti paisc ladins nominá dessura olache ai á dé jö, sön süa scomenciadia, i documënc por l'azertamënt dla conescënza dl lingaz ladin aladô dles modalités scrites dant.  18) 19) 20)

17)
L'art. 3/bis, coma 1 é gnü mudé insciö dal art. 1, coma 4 dl decret legislatif di 19 de novëmber dl 2010, n. 262.
18)
L'art. 3/bis é gnü injunté dal art. 4 dl decret legislatif di 2 de setëmber dl 1997, n. 321.
19)
Ciara ince le coma 2 dl art. 4 dl decret legisaltif di 2 de setëmber dl 1997, n. 321.
20)
L'art. 3/bis, coma 2 é gnü mudé insciö dal art. 1, coma 4 dl decret legislatif di 19 de novëmber dl 2010, n. 262.

Art. 3/ter (Recostituziun di cognoms tla forma originara)

(1) I ladins, i mochens y i zimbri residënc tla provinzia de Trënt che á n cognom o n inom che é gnü mudé denanco chësta desposiziun jiss en forza o a che che al ti é gnü impedí tl passé da adoré l'inom tl lingaz de portignënza, á le dërt che chisc inom vëgnes recostituis sciöche ai ê tla forma originara, sön la basa dla documentaziun adeguada. Le cognom recostituí vëgn ince apliché ai descendënc de mëndra eté dles porsones interessades o ince a chi de majera eté, sce ai á dé so consëns.

(2) Ti caji preodüs dal coma 1 mëss la domanda gní dada jö al ombolt dl comun de residënza dla porsona che fej domanda y al mëss gní dé dant l’inom o le cognom che ara á intenziun da surantó; l'ombolt mët lapró n estrat dl zertificat de nasciüda y se crüzia spo d’ofize da ti ortié inant la domanda al comissar dl govern. Sce les condiziuns preodüdes dal coma 1 vëgn ademplides emanëia le comissar dl govern le decret de recostituziun dl inom y dl cognom. Por i comëmbri dla medema familia pó le comissar dl govern tó chësc provedimënt cun n decret unich. Tl caje de refodada dla domanda, pól gní fat recurs te trënta dis dala comunicaziun al Minister competënt che tol na dezijiun do avëi ciafé l’arat dl Consëi de Stat. Le prozedimënt ne costa nia y mëss gní stlüt jö te nonanta dis dala domanda.

(3) I ofizi anagrafics di Comuns interessá se crüzia dles anotaziuns che vëgn dal'atuaziun dles desposiziuns preodüdes da chësc articul. Düc i atri registri, dötes les listes y düc i indesc de inoms vëgn comedá d'ofize dal Comun y dales atres aministraziuns competëntes.  21)

21)
L'art. 3/ter é gnü injunté dal art. 4 dl decret legislatif di 22 de ma dl 2001, n. 261.

Art. 3/quater (Mosöres de promoziun dles carateristiches culturales dla popolaziun ladina, mochena y zimbra tres trasmisciuns tla televijiun y tl radio)

(1) Le Ministere dles comunicaziuns, la sozieté conzescionara dl sorvisc publich radiotelevisif y l'Autorité por les garanzies tles comunicaziuns assigurëia, ince tres convenziuns aposta cun la Provinzia de Trënt, dötes les mosöres y condiziuns che ó ester por la sconanza dla popolaziun ladina, mochena y zimbra dla provinzia de Trënt, tl respet dles funziuns de direziun dla comisciun parlamentara competënta.

(2) Por les trasmisciuns y i programs por ladin vëgnel de regola adoré les strotöres realisades tl cheder dles convenziuns preodüdes dala lege di 14 d'aurí dl 1975, n. 103. Por i medemi fins pó la Provinzia stlüje jö acordanzes aposta cun i trasmitënc locai.

(3) Tl cheder dles convenziuns preodüdes dal coma 1 pól ince gní odü danfora la rezeziun y la difujiun tl teritore provinzial di programs radiotelevisifs ti lingac dl raiun cultural europeich.  22)

22)
L'art. 3/quater é gnü injunté dal art. 5 dl decret legislatif di 22 de ma dl 2001, n. 261.

Art. 4 (Cumpëdes)

(1) Tles cumpëdes dla popolaziun taliana generales vëgnel relevé, sön la basa de detlaraziuns di interesc aposta, la consistënza y la deslocaziun teritoriala dles porsones che fej pert dles popolaziuns ladines residëntes tla provinzia de Trënt.

(2) Le pröm iade che al vëgn apliché chësc decret tl cheder dl program statistich nazional preodü dal decret legislatif di 6 de setëmber dl 1989, n. 322 vëgnel metü ite le relevamënt aposta dla consistënza dles zitadines y di zitadins de lingaz ladin che á süa residënza ti paisc ladins dla provinzia de Trënt, da fá anter dui agn dala data de jüda en forza dl medemo decret, tl respet de ci che vëgn desponü dal art. 10 dl decret dl Presidënt dla Republica di 31 de messé dl 1878, n. 1017, sciöche al é inultima gnü mudé dal art. 1 dl decret legislatif di 6 de messé dl 1993, n. 290.

Art. 5 (Individuaziun di paisc ladins)

(1) Por i fins de chësc decret é paisc ladins i comuns de Ciampedel, Cianacëi, Mazin, Moena, Poza, Soraga y Vich.  23)

23)
L'art. 5, coma 1 é gnü sostituí insciö dal art. 5, coma 1 dl decret legislatif di 2 de setëmber dl 1997, n. 321.

Art.5/bis (Desposiziuns finales)

(1) Tla provinzia de Trënt vëgnel apliché les normes por la sconanza dles mendranzes preodüdes dala lege di 15 de dezëmber dl 1999, n. 482, deache ares é plü vantajoses respet ales normes che vel te chësta provinzia.  24)

 

24)
L'art. 5/bis é gnü ajunté dal art. 6, coma 1 dl decret legislatif di 22 de ma dl 2001, n. 261.